Dopamin ve Sosyal Medya: Neden Bir Beğeni Daha İstiyoruz?
Uzman Klinik Psikolog İlknur Üner'den Not:
Bu konu, danışanlarımdan en çok duyduğum sorunlardan biri. Sosyal medyada geçirilen zamanın neden bu kadar çekici ama aynı zamanda yorucu olduğunu birlikte anlamak istedim. Bu yazı da tam bu ihtiyaca karşılık geliyor.
Bir Bildirimle Değişen Ruh Hâli
Sabah uyanır uyanmaz elimiz telefona gider. Bildirim var mı? Yeni bir yorum? Bir beğeni daha?
Bu davranış, sadece alışkanlık değil. Beynin biyolojik bir sistemine, yani dopamin mekanizmasına dayanıyor.
Dopamin Nedir?
Dopamin, beynimizin ödül ve motivasyon sisteminde görev alan bir nörotransmiterdir.
Yani bir şeyi yapmak istememizi sağlar. Bir hedefe ulaşınca değil, ulaşacağımızı düşündüğümüzde dopamin artar.
Bu yüzden yemek yerken, takdir aldığımızda ya da bir işi tamamlarken kendimizi iyi hissederiz.
???? Sosyal Medya Bu Sistemi Nasıl Etkiliyor?
Sosyal medya, beynin dopamin sistemini anlık, hızlı ve suni bir şekilde tetikler.
???? Danışan örneği: Bir danışanım şöyle dedi:
"Paylaşım yaptığımda gelen ilk beğeniler beni çok mutlu ediyor. Ama sonra beğeni azalınca moralim bozuluyor. O yüzden tekrar bir şey paylaşmak istiyorum."
Bu, dopaminin yapay döngüsüne işaret eder.
Döngü Nasıl İşliyor?
-
Bildirim gelir
-
Dopamin salınır – geçici keyif
-
Düşüş yaşanır
-
Yeni içerik, yeni uyarı arayışı başlar
-
Beyin artık daha fazlasına ihtiyaç duyar
Bu, bir dijital bağımlılık öncüsüdür. Beyin, doğal haz kaynaklarına karşı duyarsızlaşabilir.
Psikoterapide Karşılaştığım Benzer İfadeler:
-
“Hiçbir şeye odaklanamıyorum.”
-
“Kendimi sürekli yorgun hissediyorum ama aslında fiziksel bir neden yok.”
-
“Sosyal medyada geçirdiğim zamanı hatırlamıyorum bile, ama çıkamıyorum.”
Bu ifadelerin çoğu, dopamin sisteminin düzensiz çalıştığının sinyalleridir.
Ne Yapabilirsin?
-
Bildirimleri kapat. Sadece sen istiyorsan gir.
-
Güne telefonsuz başla. Sabah ilk 30 dakikayı dijitalden uzak tut.
-
Gerçek hayatta dopamin kaynakları yarat: Kitap, yürüyüş, üretmek, paylaşmadan yaşamak.
-
Dopamin detoksu yap: 1 gün boyunca sosyal medya kullanma. Etkisini fark edeceksin.
Uzman Yorumu
Sosyal medya dopamin sistemimizi hedef alarak bizi sürekli meşgul tutar. Ama bu yorgunluk "fiziksel" değil, zihinseldir.
Gerçekten üretmek, paylaşmak, dokunmak ve deneyimlemek hâlâ mümkün.
Kontrol ekranlarda değil, sende.